شهر

شوادان

. شوادان، فضایی برای آسایش اقلیمی .

موضوعِ این مقاله معرفیِ یکی از راه‌های پاسخ‌گوییِ معمارانِ سنتیِ ایران به شرایطِ اقلیمیِ سخت و طاقت‌فرسای خوزستان، یعنی ساخت شوادان، است. شوادان فضایی دست‌کند در زیرِ زمین است که عمقِ آن به حدود ۱۰ متر نیز می‌رسد. این فضاها در شهرهای شوشتر و دزفول یافت می‌شوند و در جهت استفاده از هوای مطبوعِ زیر زمین و گریز از گرما ساخته شده‌اند. هوای این نواحی در ماه‌های گرم سال به بیش از ۵۰ درجۀ سانتی‌گراد می‌رسد؛ اما در شوادان‌ها دمای هوا بین ۱۸ تا ۲۵ درجه است. شوادان‌ها در زیرِ خانه‌ها جای داشتند و دسترس به آن از طریقِ پلکانی بود که از سطح حیاط شروع می‌شد و به صحن مربع شکلی در زیر زمین می‌رسید. در سه وجه دیگرِ صحن اتاق‌هایی به نام «کَت» جای داشت که محلِ زندگیِ اهالیِ خانه بود. عموماً شوادان‌ها از طریقِ راه‌روهایی به هم متصل بودند؛ این راه‌روها تا کرانۀ رودخانه امتداد داشتند و هوای مطبوعِ کنارِ آب را به درونِ شوادان‌ها هدایت می‌کردند؛ به علاوه دریچه‌هایی که در سقف شوادان‌ها تعبیه می‌شد عملِ گردشِ هوا را تسریع می‌کرد. به این ترتیب معمارانِ این منطقه با بهره‌گیری از استحکامِ زیادِ زمین و همچنین همجواری با رودخانه محیطی را پدید آورده بودند که در یکی از گرم‌ترین مناطقِ مسکونیِ جهان مردم می‌توانستند در آسایش زندگی کنند. ... ادامه

. اعیانی‌سازی: روند مرمت و نوسازی در بافت‌های ارزشمند مراکز شهری برای طبقات مرفه‌تر در اروپا .

مرمت و بازسازی محله‌های تاریخی، یکی از اولین راه‌های حفاظت از بافت تاریخی شهر است؛ اما اگر در کنار این مرمت، به جریان یافتن زندگی در این بافت‌ها توجه نشود، همچنان آسیب‌های فراوانی آنها را تهدید می‌کند و عملکرد این بافت تاریخی در شهر ضعیف باقی خواهد ماند. یکی از مهم‌ترین اتفاق‌های شهرسازی در شهرهای اروپایی از نیمه‌ی دوم قرن بیستم، باززنده‌سازی محله‌های قدیمی شهر، به شیوه اعیانی‌سازی، بوده است. اعیانی‌سازی بر پایه جذب طبقه اعیان جامعه از ویلاهایشان در حومه شهر به سمت خانه‌های اشرافی و قدیمی مرکز شهر شکل می‌گیرد. در نتیجه برخلاف پروژه‌های بهسازی، در اعیانی‌سازی کمتر به تقویت احساس تعلق و مشارکت ساکنین فعلی آن محله‌ها توجه می‌شود؛ اما کیفیت محیطی و حفاظت کالبدی در آن بیشتر است. از جمله اقدامات یک پروژه اعیانی‌سازی می‌توان به محدود کردن تردد سواره در این نقاط و افزایش امکانات رفاهی آن اشاره کرد که آن محله را به مکانی آرام، انسان و همراه با ارزش‌های کالبدی و رفاهی تبدیل می‌کند و سرمایه طبقه اعیان و توریست‌ها را به آن جذب می‌کند. ... ادامه
بافت تاریخی اردكان

. یک طرح، یک تجربه: گزارشی از روند اجرای طرح بازآفرینی بافت تاریخی اردکان (۱۳۷۹-۱۳۹۳) .

شهر اردکان از جمله شهرهایی است که بخش زیادی از بافت قدیمی آن سالم مانده است. هرچند این بافت نیز طی خیابان‌کشی‌های دوره پهلوی آسیب‌های فراوانی دیده است. در دوران اخیر، سرمایه‌گذاری صنعتی در اردکان بار دیگر این شهر را در معرض افزایش جمعیت و آسیب های کالبدی و فرهنگی قرار داد. در نتیجه برای جلوگیری از این روند تخریب، در سال ۱۳۷۹، پروژهای با عنوان «توسعۀ پایدار از طریق توانمندسازی جوامع محلی» در بافت تاریخی آغاز شد. در این پروژه چند موسسه منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای با مشارکت نیروهای بومی و مردمی اردکان فعالیت‌های حفاظتی شهر اردکان را آغاز کردند. به این ترتیب تا سال ۹۳ اقدامات فراوانی در جهت مرمت بافت، رونق بازار صنایع بومی اردکان، برگزاری کارگاه‌های فرهنگی، آزمایش‌هایی بر روی مصالح بومی منطقه، پژوهش‌های تاریخی و معماری اردکان و ... صورت گرفت. ... ادامه

. عزیمت در فضای شهری .

اگر نگاه خطی و مکانیکی به زمان کنار گذاشته شود، آن‌گاه فضاهای شهری به مکان‌هایی برای عزیمت تبدیل می‌شوند. مکان‌هایی که شما را به زمان دیگری پرتاب می‌کنند. تجربه‌ای از فضا که لزوماً با نوستالژی یا حسرت نسبت به گذشته همراه نیست. عزیمت به هر زمان دیگری جز گذشته حسرت‌آفرین، حتی به آینده در همه فضاهای شهری از جمله میدان و بازار محقق می‌شود و خیابان می‌تواند بهترین مکان برای عزیمت باشد. ... ادامه
سیل پاکستان

. سیل بزرگ پاکستان در سال ۲۰۱۰: مروری بر تجربه اسکان پس از سانحه توسط برنامه اسکان بشر ملل متحد (هبیتات) .

در سال ۲۰۱۰ سیلی در پاکستان رخ داد که حدوداً چهار استانِ این کشور را به طور کامل تحت تأثیر خود قرار داد. میزانِ خرابی‌های حاصل از این سیل به حدی بود که دولتِ پاکستان تواناییِ بازسازی و رسیدگی به مردم را نداشت. در نتیجه سازمان ملل به یاری این کشور شتافت و دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در پاکستان مسئولیت جمع‌آوری کمک‌های مالی و سامان‌دهیِ پروژۀ اسکانِ مناطقِ آسیب‌دیده را پذیرفت. این پروژه به دفتر هبیتات در پاکستان ارجاع شد و هدفِ آن تأمینِ حدود ۳۳ هزار مسکن نیمه‌آماده و زیرساخت‌های لازم برای حیات‌بخشی به شهرها و روستاهای ویران بود. هدفِ این مقاله معرفیِ این پروژه و بررسیِ نتایجِ حاصل از اجرای آن است. در این پروژه هماهنگیِ سیستمِ مدیریتِ کشوری و منطقه‌ای و محلی و همچنین نظارتِ سازمانِ ملل سبب شد که هزینه‌ها تا حد قابل قبول و موفقیت‌آمیزی به نتیجه برسد؛ به علاوه به کارگیریِ نیروی کار مردمی سبب ارتقای سطح کیفیِ ساختمان‌ها و ایجاد حس مالکیت در انجام پروژه شد. با این حال برخی کارشکنی‌های اداری و رانت‌خواری‌ها و کمبودِ تخصصِ برخی از سازندگان سبب هدر رفتن مقادیری از منابعِ مالی و تخریب تعدادی از خانه‌ها شد. به این ترتیب در این مقاله می‌توان مسیر طی شده برای به ثمر رسیدنِ پروژۀ هبیتات در پاکستان را دنبال کرد، نتایجِ آن را دید و بایدها و نبایدهایی که در اجرای چنین پروژه‌هایی لازم است را مرور کرد. ... ادامه
رودخانه دانوب

. سازوکار همکاری بین‌المللی برای همزیستی با رودخانه دانوب .

رودخانه دانوب از موفق‌ترین مثال‌ها در موضوع مشارکت کشورهای مختلفی است که در یک حوزه، منافع مشترک داشته و به‌نوعی از هم تأثیر و تأثر می‌پذیرند. کافی است به این موضوع ایمان داشته باشیم که تنها رخداد زلزله‌ای مهیب و یا بروز سیلی ویرانگر را نمی‌توان فاجعه دانست و بروز آلودگی‌های زیست‌محیطی به خودی خود می‌توانند فاجعه‌ای خاموش باشند. در چنین مواردی به‌خصوص وقتی که حوزه عمل میان چند کشور مشترک است، مشکلات دیگری چون عدم هماهنگی‌ها، قبول نکردن مسئولیت‌ها و فرافکنی تقصیرات از پیش پا افتاده‌ترین مواردی هستند که روند بهبود اوضاع را در دست‌اندازهای پیاپی می‌اندازند. ماجرایی که تقریباً در تمام جهان و در حوزه‌های مشترک میان چند کشور وجود دارد. در این یادداشت می‌خوانیم که چگونه کشورهای حوضه رودخانه دانوب طی یک روند مثبت و روبه‌جلو توانستند تصمیم‌هایی اتخاذ و آنها را عملیاتی کنند، به دانوب حیاتی دوباره ببخشند و متقابلاً همگی از مزایای این تغییر بهره‌مند شوند. ... ادامه
شهر فاس

. احیای رودخانه در شهر فاس؛ احیای ساختار شهر . عزیزه چائونی .

شهرها و پایتخت‌های کهن در مواجهه با تمدن صنعتی با مسائل مشترکی دست به گریبان بودند. بسیاری از این شهرها استقلال خود را با از سر گذراندن دوران استعمار به دست آورده‌اند، گروهی از ساکنان اصیل خود را از دست داده و میزبان مهاجران شده‌اند و میراث معماری و شهری آنها در جریان این تغییرات نادیده گرفته شده و رو به زوال نهاده است. فاس پایتخت قدرتمند تاریخی مراکش اما علاوه بر این اشتراکات، ویژگی‌های منحصربه‌فردی نیز دارد. این شهر بر منابع آبی خود مستقر شده است. زندگی مدرن، این شهر پویا در جوار رودخانه‌های حیات‌بخش را به شهری آلوده و منفعل بدل کرد. راه‌حل‌های مقطعی برای خروج از این وضعیت نابسامان ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد معماری و شهری آن را بیش از پیش نادیده می‌گرفت. عزیزه چائونی از فرصت وام تعلق گرفته به شهر برای ساماندهی یکی از معضلات شهر یعنی فاضلاب استفاده کرد،‌ بر خودخواهی‌های معمارانه غلبه کرد، از نگاه کوتاه‌مدت و مقطعی در حل مسئله غلبه کرد، همه ذی‌نفعان را به گفت‌وگو دعوت کرد و به نتایج قابل‌قبولی دست یافت. ... ادامه

. سانتو دومینگو؛ مِدِلین، کلمبیا .

برای سال‌ها مدلین به عنوان یکی از ناامن‌ترین شهرهای دنیا شناخته می‌شد. مسئولان، برای تغییر دادن این چهره از شهرشان، تصمیم گرفتند به مناطق زاغه‌نشین حاشیه شرقی شهر توجه بیشتری کنند. در چنین تصمیماتی، یکی از مهم‌ترین عواملی که می‌تواند فرهنگ یک منطقه را تغییر دهد، تغییرات محیطی آن منطقه است. بنابراین طرحی برای باززنده‌سازی این منطقه اجرا شد که در آن برای بالا بردن ارزش اجتماعی منطقه، امکانات و زیبایی این منطقه ارتقا داده شد. کارشناسان همچنین به این موضوع توجه داشتند که زاغه‌نشینی بخش جدایی‌ناپذیری از شهر است و سعی کردند زاغه‌ها کمترین میزان جابه‌جایی یا تخریب را داشته باشند و درعین‌حال با مشارکت دادن ساکنین آنها در این تصمیمات احساس تعلق آنها به محل زندگی‌شان را افزایش دهند. ... ادامه

. پورتا پالاتزو؛ تورین، ایتالیا .

اعیانی‌سازی یکی از روش‌های نوسازی و باززنده‌سازی بافت‌های تاریخی یک شهر است. این مقاله یکی از نمونه‌های موفق اعیانی‌سازی در شهر تورین ایتالیا را شرح می‌دهد. پورتا پالاتزو نام محله قدیمی تورین ایتالیا است که در ابتدا به عنوان محله‌ای نا امن شناخته می‌شد؛ امت پس از طی فرایند اعیانی‌سازی، کیفیت این محله دو چندان شد. برای انجام این فرایند سیاست‌های متنوعی به‌کار گرفته شد. اهداف آنها این بود که با وجود صرفه‌جویی در هزینه‌ها، امکانات و زیبایی را به محله بازگردانند، ناامنی کاهش پیدا کند، ساکنین محله از اقشار مختلف فرهنگی با هم تعامل کنند، احساس تعلق و مسئولیت‌پذیریشان بیشتر شود، از مشارکت آنها در زنده‌سازی آنجا بهره گرفته شود و درعین‌حال اقشار ضعیف آن محله را ترک نکنند. برای رسیدن به این اهداف، در کنار نوسازی محله، راهکارهای مختلفی مانند برگزاری مسابقه‌های شهرسازی، فرهنگ‌سازی به کمک برگزاری جلساتی با ساکنین محله، آموزش ایتالیایی با مهاجران، راه‌اندازی کتابخانه سیال, کمک گرفتن از ساکنین برای کاهش زباله و ... به کار گرفته شد. ... ادامه
چاپولتپک

. مسیر فرهنگی چاپولتپک . تفرجگاهی که حامی تاریخ است .

گسترش استفاده از خودروهای شخصی در دوران معاصر سبب معضلات فراوانی برای شهرها شد. به همین علت در برخی از کشورها برای حل این معضل، به خصوص در هسته‌های مرکزی و تاریخی شهر که نقاط پر رفت‌وآمدی نیز محسوب می‌شوند، راهکارهای مختلفی اندیشیده شد. یکی از این نمونه‌های موفق خیابان آونیدا چاپلتپک، یکی از خیابان‌های تاریخی مکزیک، است. در این خیابان رفت‌وآمد وسایل نقلیه به وسایل نقلیه عمومی تقلیل یافته است و بخش‌های دیگر آن به عابرین پیاده اختصاص یافته است. برای دلپذیرتر کردن این خیابان، در چند لایه ارتفاعی، آن را به تفرجگاهی پر سایه و زیبا تبدیل کرده‌اند. همچنین منابع انرژی این خیابان همگی از منابع انرژی تجدیدپذیر همچون انرژی خورشیدی و آب باران تأمین می‌شوند. ... ادامه