معماری ایرانی

. خود ‌ماندن . گفت‌وگو با جلال ستاری .

این یادداشت حاصل گفت‌وگویی دوستانه با استاد جلال ستاری است به بهانه شروع دور جدید انتشار مجله معماری و فرهنگ با محوریت زمینه گرایی و هویت. در خلال این گفت‌وگو ستاری به ویژگی های هویتی جامعه ایران‌، نسبت آن با نیازهای محیطی و مواجهه‌اش با الگوهای وام گرفته شده می‌پردازد. در این مسیر به اهمیت آرکی تایپ ها در ساخت فضا اشاره می کند و نهایتا به این پرسش می پردازد که نسبت خلاقیت و هویت چیست؟ ... ادامه

. فرزند خصال خویشتن باش .

هویت مفهومی است بر خلاف یکسان شدن و مشابه شدن. هویت یعنی تمایز و گوناگونی. سر و کار هویت با چونی است نه با چیستی. حائری با این توضیح کوتاه می‌کوشد در این یادداشت نشان دهد چگونه در حیطه چیستی، معماری در همه جای دنیا یکسان و عبارت است از سازماندهی آگاهانه فضا و آنچه باعث تمایز در آن می‌شود عنصر آگاهی نسبت به سرزمین و جغرافیا، جامعه و تاریخ و معانی و نشانه هاست. از این منظر او نگران از بین رفتن تنوع گونه‌های معماری در ایران معاصر است و آن را نشانه‌ای از نادیده‌گرفتن مختصات محیطی نزد معماران می‌داند. آیا می‌توان گذاری معاصر به این نوع از معماری متنوع، زمینه‌گرا و زمانمند داشت؟ ... ادامه

. هویت ‏در مسیر توسعه .

بحران هویت و گسترش روابط جهانی، آن‌چه بدان جهانی‌شدن می‌گویند و مصداق توسعه در عصر حاضر است، ملازم یکدیگرند. در ایران نیز، از دوران قاجار که نوعی شیفتگی نسبت به غرب پدید آمد، همواره برقراری حد تعادل بین هویت و توسعه در عرصه‌های مختلف از جمله معماری و شهرسازی موضوعی چالش‌برانگیز بوده است. در دوره پهلوی اول، با چند شیوه موازی در عرصه معماری مواجهیم؛ معماری باستا‌ن‌گرا، معماری نئوکلاسیک و معماری مدرن. در دوره پهلوی دوم، پدیده غرب با وضوح بیش‌تری در همه عرصه‌های جامعه وارد شد و به تدریج از دهه ۴۰ شمسی، عکس‌العملی اجتماعی علیه غرب‌گرایی شکل گرفت و در حوزه معماری برخی از توجهات به سمت فرهنگ معماری ایرانی و اسلامی معطوف شد. بعد از انقلاب نیز به خصوص در دهه آغازین جمهوری اسلامی، به شدت به فرهنگ ایرانی-اسلامی توجه شد، اما در حوزه معماری توفیق چندانی نیافت؛ زیرا که این توجه صرفاً جنبه‌ای شکلی و تقلیدی به خود گرفته بود و از تکرار مدام عناصر و فرم‌ها فراتر نرفت. البته قدرت فرهنگی و تبلیغاتی فرهنگ غرب نیز سبب شد که این جریان نتواند به جریانی درون‌زا و قوی تبدیل شود. اکنون پرسش این است که چگونه می‌توان بین فرهنگ ایرانی، که به خودی خود فرهنگ اسلامی را نیز درون خود دارد، و فرهنگ جهانی پیوند برقرار کرد؟ در این میان معماری و شهرسازی، که از ارکان فرهنگی یک جامعه هستند، در ساخت هویت ملی و ارتقای همبستگی اجتماعی در جهان پساپست‌مدرن امروز چه نقشی بازی می‌کنند؟ ... ادامه

. پنج فرم جوهری فضا در تجربه معماری ایرانی .

هر دستگاه زبانی قالبی دارد متشکل از نظامی از عناصر و پیوندها. در این مقاله، که برای نخستین بار در حیطه زبان بیان طراحی معماری به دنبال شناخت مؤلفه‌های شکل‌دهنده به فرم جوهری فضا در معماری ایران است، «فضای ساخته‌شده» به مثابه قالب بیان زبان طراحی معماری معرفی شده است؛ بنابراین سه صفحه عمودی، افقی یا مورب (دیوار، سقف و کف)، که ساختار هر واحد فضایی ساخته‌شده را می‌سازند، سه کلید واژه اصلی زبان بیان معماری هستند. اما گستره واژگان در زبان بیان طراحی معماری محدود به این سه واژه نیست. آنچه که تفاوت‌ها را در میان آثار معماری رقم می‌زند، کلیدواژه‌های منتخب معمار است. این کلیدواژه‌های هم‌نشین با سه واژه دیوار، سقف و کف آغاز شکل‌گیری فرم جوهری اثر معماری هستند. این واژگان منتخب به دو گروه طبیعی (نور، آب، باد، گیاه و...) و مصنوعی (نور مصنوعی، بافت، رنگ و...) قابل تفکیک‌اند. مقاله حاضر از طریق تلفیق دو نوع پژوهش نظری و موردی و نیز با استفاده از چند نوع روش تحقیق کیفی، پنج فرم جوهری در تجربۀ معماری ایرانی را معرفی کرده است. ... ادامه