زاها حدید

فصلنامه معماری‌وفرهنگ . سال پانزدهم . شماره‏ پنجاه‌وچهارم . تابستان ۱۳۹۵ . صفحات ۱۰۸ تا ۱۰۹

. به بهانه درگذشت زاها حدید .. . ۱۳ مرداد ۹۹

زاها حدید، «ملکه منحنی‌‏ها» ۳۱ مارس ۲۰۱۶ بر اثر حمله قلبی در ۶۵ سالگی درگذشت. این معمار عراقی- بریتانیایی نام‏‌آور، نخستین زنی بود که به واسطه طرح‏‌های آوانگاردش به دریافت جایزه پریتزکر و نشان طلای انستیتو سلطنتی معماران بریتانیا مفتخر شده بود. دفتر معماری حدید طرح‏‌های بسیاری را در سرتاسر جهان از جمهوری آذربایجان تا ایالات متحده امریکا، از جمهوری خلق چین تا جمهوری اسلامی ایران به مرحله اجرا درآورده است یا در دست تکمیل دارد. مرگ حدید در میان طرفداران و مخالفانش واکنش‌‏های بسیاری را برانگیخت. ریچارد راجرز، تأثیر حدید بر دنیای معماری را بی‏‌بدیل توصیف می‏‌کند. استفان بیلی نیز اگرچه در مورد اغنای زبان شکلی معماری به‌‏دست حدید با راجرز هم‌‏داستان می‌‏شود، اما معتقد است طرح‏‌های زاها حدید چیزی جز تلاش برای عرضه دغدغه‏‌های شخصی معمار نیستند و نتوانسته‏‌اند شعور معماری را ارتقا بخشند و ردپای «زمینه»، «جامعه»، و «اهلیت معماری» در آنها ناپیداست.


زاها حدید

دوران حرف‌ه‏ای حدید در سال‌‏های آغازین تأسیس دفتر معماری شخصی‌‏اش با «نساختن» آغاز شد. محصول این دوران حجم عظیمی از ترسیمات نامعمول معماری است که نه به فانتزی‌‏های معمار بلکه بر قوه خلاقه وی در خلق تجربه جدیدی از فضا دلالت دارد. حدید بلوغ حرف‌ه‏ایش را در سه مرحله تکاملی متفاوت اما پیوسته تعریف می‌‏کند: نخست ترسیمات و تجریدهای پراکنده، دوم توسعه ایده‌‏ها و نهایتاً سازماندهی سیال معماری. طرح‌‏های متهورانه او نمونه‏‌های تجسدیافته‌‏ای از ناتمامی، حرکت و کشش در فضا بودند؛ زوایای نااقلیدسی که به‌‏تدریج در طرح‏‌های حدید جای خود را به منحنی‌‏های سیال دادند، فرم‌‏های سربه‌‏آسمان کشیده‏ که تکنولوژی روزآمد را با ایده‌‏های مدرنیستی خلق فرم و فضا پیوند زده‏ و به خلق یادمان‌‏های فضایی، ساختمان‏‌های شناسا و نقاط شاخص معماری منتهی می‌‏شود.


زاها حدید
زاها حدید
زاها حدید

زاها حدید
زاها حدید

معماری حدید را می‏‌توان در جرگه آثار «معماری برای معماری» دسته‌‏بندی کرد؛ آن‏جا که بدعت معمارانه بر نیازهای زمینه و مطالبات اجتماعی کاربران غلبه می‌‏کند تا محصول نهایی بنایی چشمگیر، هرچند فارغ از زمینه جلوه کند. چنین برداشتی از معماری، تنها در معیت منابع سرشار مالی و بستر آمرانه اقتصادی-سیاسی مجال بروز می‌‏یابد و از این منظر، در جهانی که «حق به شهر» دغدغه جمع کثیری از معماران، شهرسازان، و فعالان اجتماعی است، و منطق «سودآوری» تصمیمات ذی‏‌نفعان و سرمایه‌‏گذاران را متأثر می‌‏سازد، آثار حدید نه فقط در بوته نقد دغدغه‏‌مندان اجتماعی شهر واقع شده، بلکه از سوی سرمایه‏‌گذاران و مدیران شهری نیز به دلیل نداشتن توجیه اقتصادی طرح‌‏ها، با اقبال چندانی مواجه نشده است. هم از این‌‏روست که پروژه‌‏های اجرایی حدید آن‏جا مکان بروز یافته‏‌اند که هدف از معماری، خلق ابنیه یادمانی (مانند موزه ماکسی رم)، تجلی تفاخر و تکنولوژی روزآمد (مانند ساختمان مرکزی کمپانی بی.ام.دبلیو در لایپزیگ و برج CMA CGM در مارسی)، و یا هم‌‏آوایی با معماری همه‌‏جاگیر بین‌‏المللی (مانند پل شیخ زاید در ابوظبی، مرکز حیدر علی‏‌اف باکو، و اپرا‏هاوس گوانگجو) بوده است. فعالیت حدید در ایران با نمایش یکی از مجسمه‏‌های وی در موزه هنرهای معاصر آغاز شد. پروژه قابل توجه دیگری که به نام او در شهر تهران به ثبت رسیده، طرح در حال اجرای هتل پاسارگاد است که در ۵۰ طبقه برنامه‌‏ریزی شده و در شمال شهر تهران در حال ساخت است. دفتر معماری حدید در رقابت طراحی فاز ۲ برج میلاد تهران نیز حضور پیدا کرد و به ‏رغم اقبال اولیه داوران و مسئولان، نهایتاً طرح وی که به‌‏صورت برج‌‏های دوقلو ارائه شده بود با مخالفت شورای شهر تهران کنارگذاشته شد.


زاها حدید
زاها حدید
زاها حدید

فارغ از هر نوع پیش‏‌داوری و بی‏‌آن‏که در جرگه طرفداران و یا منتقدان حدید قرار گیریم، شاید بتوان زاها حدید را معماری دانست که به‏‌زعم گراهام موریس در جهان نامتعارف خویش زندگی می‏‌کرد و از پنجره آثارش تجربه جدیدی از فضای معماری را به جهان ما عرضه داشت. او خود را معماری شیفته ظرایف هنرمندانه فرم توصیف می‏‌کند و بر آن است تا مجموعه‏‌ای از گزینه‏‌های هرچند متناهی، اما پرشمار را برای خلق فرم و تجربه فضایی جست‏وجو کند. شاید بتوان دستاورد حدید برای معماری معاصر را اندیشیدن در قالب گزینه‌‏های نوآورانه و عبور از مرزهای عادت دانست. اگرچه می‏‌توان مرگ حدید را پایان زندگی حرفه‏‌ای او در میانه راهش دانست، اما به گفته دنیل لیبسکیند روح خلاق حدید در خلال آتلیه‌‏های معماری و آثارش هم‏چنان به حیات ادامه خواهد داد و چه بسا در قاموس فرم‌‏پردازی‌‏های مبتکرانه موافقان و مخالفانش، مجالی برای حضور در گفتمان معاصر و آینده معماری جهان نیز پیدا کند.

معماری

۵۴اپرا‏هاوس گوانگجوبرج CMA CGMپل شیخ زاید در ابوظبیزاها حدیدساختمان مرکزی کمپانی بی.ام.دبلیوشماره ۵۴ مجله معماری و فرهنگطراحی فاز ۲ برج میلاد تهرانمرکز حیدر علی‏‌اف باکومعماری برای معماریموزه ماکسی رمهتل پاسارگاد تهران

امکان ارسال دیدگاه وجود ندارد!